تحقیقی دربارۀ مرغ افسانه‌ای، ققنوس

نوع مقاله: علمی-پژوهشی

نویسنده

دانشیار زبان و ادبیّات فارسی، دانشگاه پیام نور ارومیه

چکیده

ققنوس از مرغان افسانه­ای متون ایرانی (فارسی و عربی) است که اصل داستان آن خاستگاه غیر ایرانی دارد. کهن­ ترین توصیف این پرنده بدون آوردن نامش در البلدان،  گرشاسپ­ نامه و تحفه­ الغرائب است و المعتبر فی الحکمه بغدادی به زبان عربی نخستین اثری است که آن را با ذکر نام معرّفی کرده. ققنوس در ادبیّات کهن فارسی بسیار کم (حدود بیست بار) و در ادب معاصر فراوان مورد توجّه شعرا و نویسندگان قرار گرفته است. در این مقاله پس از نگاهی به مهم­ترین مآخذِ فارسی و عربیِ مربوط به ذکر نام و یا معرّفیِ این پرنده، همۀ ویژگی­ های آن از این متون استخراج و طبقه­ بندی شده است. سپس تمام شواهدِ کاربرد آن در شعرِ گذشتۀ فارسی و بعضی نمونه­ های مهمّ آن در شعر معاصر آورده و بررسی شده است. در پایان نیز به مرغانِ مشابهِ ققنوس در برخی منابع و همانندی­ هایِ این مرغ با فونیکسِ روایات غربی پرداخته شده.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

An investigation of the legendary fowl, Qoqnus

نویسنده [English]

  • Sajad Aydenlou
Associate Professor of Persian Language and Literature, Payame Noor University of Urmia
چکیده [English]

Qoqnus is a legendary fowl of Iranian texts (Persian and Arabic) whose origin of its story is not Iranian.The oldest description of this bird is in Garshaspname and Tohfat al gharraibwithout mentioning its name and the book of al-Ma'tabar fi al-Hikma Baghdadi is the first work it has introduced in Arabic.Qoqnus has been usedvery little (about twenty times) in ancient Persian literature and it has been considered in contemporary literary by poets and writers.In this article, after looking at the most important Persian and Arabic references related to naming or introducing this bird, all its features are extracted from these texts and classified.Then all the evidence of its application in the past poetry of Persia and some of its important examples in contemporary poetry has been broughtand reviewed. Also in the end, fowls like the Qoqnus in some sources and similarities of this fowl with Phoenix of western narratives have been addressed.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Qoqnus
  • Persian and Arabic texts
  • Persian poem
  • Phoenix