هویت مشترک تاریخیِ فنا و نیروانه در ادبیات صوفیان و بوداییان خراسان بزرگ

نوع مقاله : علمی-پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه باستانشناسی و تاریخ، دانشگاه نیشابور

2 استادیار گروه تاریخ و باستان شناسی دانشگاه نشابور

3 استادیار گروه تاریخ، دانشگاه سبزوار

10.30465/cpl.2021.5546

چکیده

گفت‌وگوها و پژوهش­های بسیاری بین مورخان تاریخ ادیان بر سر تأثیر و تأثرات مفاهیم فنا و نیروانه انجام شده است که به­رغم پُربار بودن، تاکنون راه به جایی نبرده و به نتیجه­ای قطعی، منجر نشده است. به نظر می‌رسد این عدم توافق، از تفاسیر الهیاتی محض و خارج از چارچوب تاریخی سرچشمه گرفته باشد. در این میان تمایلی پنهان و شاید ناخواسته خصوصاً از سوی محققان ایرانی در راستای برجسته‌سازی تفاوت‌های معنایی دو مفهوم فنا و نیروانه وجود داشته است که تعبیر مرگ و فنای صوفیانه را در معنای مجازیِ آن به­کار برده­اند. در این مقاله کوشش شده براساس شواهد و سرنخ‌های تاریخی و مسئلۀ فنای جسم در روایات صوفیانه و همچنین استفاده از سمبل‌های مشترک در ادبیات بودایی و متون عرفانیِ فارسی در فضای جغرافیایی مشترک خراسان بزرگ، تعاملات دینیِ بوداییان-صوفیان، نشان داده شود که احتمالا پیش از این در سپهر پژوهش‌های میان­رشته­ای مغفول بوده است. روش پژوهش در این جستار، تحقیق تاریخی است که براساس منابع کتابخانه­ای انجام شده است. 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The common historical identity of Fana and Nirvana in the literature of Sufis and Buddhists of Greater Khorasan

نویسندگان [English]

  • Peiman Abolbashari 1
  • Hasan Sadeghi Samarjani 2
  • Ali Yahyaei 3
1 Assistant Professor, Department of Archeology and History, university of Neyshabur
2 Assistant Professor of History and Archeology, university of Neyshabur
3 Assistant Professor of History, Sabzevar University
چکیده [English]

There have been many discussions and researches among the historians of the history of religions about the influence of the concepts of Fana and Nirvana, which, despite being fruitful, have not gone anywhere and have not led to a definite conclusion. This disagreement seems to have originated from purely theological interpretations outside the historical framework. In the meantime, there has been a hidden and perhaps unintentional tendency, especially by Iranian scholars, to highlight the semantic differences between the two concepts of Fana and Nirvana, which have used the interpretation of Sufi death and Fana in its virtual meaning. This article tries to show the Buddhist-Sufi religious interactions based on historical evidences and clues and the issue of corpse in Sufi narrations as well as the use of common symbols in Buddhist literature and Persian mystical texts in the common geographical space of Greater Khorasan. This has been neglected in the field of interdisciplinary research. The research method in this paper is historical research based on library sources.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Buddhism
  • Sufism
  • Greater Khorasan
  • Fana
  • Nirvana