مآخذ نویافتة 75 رباعی از دیوان کبیر مولانا با تکیه بر نزهة المجالس

نوع مقاله : علمی-پژوهشی

نویسندگان

1 استاد گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهید مدنی آذربایجان

2 دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی دانشگاه شهید مدنی آذربایجان

3 دانشجوی دکتری گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکدۀ ادبیات و انسانی، دانشگاه شهید مدنی آذربایجان

10.30465/cpl.2020.5763

چکیده

   مصحّح دیوان کبیر مولانا، استاد بدیع‎الزمان فروزانفر و صاحب‎نظران دیگر عقیده  دارند که رباعیات مشترکی میان دیوان کبیر و منابع متقدم وجود دارد. با ردیابی رباعیات منسوب به مولانا در رباعیات گویندگان متقدم، می‎توان به گوشه‎ای از منابع مطالعاتی و سرچشمه‎های ذوقی و فکری مولانا دست یافت. یکی از مجموعه‎های رباعی بازمانده از قرن هفتم، نزهةالمجالس است. این کتاب حاوی 4125 رباعی از سیصد شاعر فارسی زبان است. علاوه بر 40 رباعی مشترک بین دیوان کبیر و نزهةالمجالس که محمد امین ریاحی، در پانوشت نزهةالمجالس به آن اشاره کرده‎ است، 75 رباعی دیگر از این مجموعه را در دیوان کبیر بازیافته‎ایم. سپس این رباعیات را در دواوین و متون ادبی متقدّم جستجو کرده، منابع نویافتة دیگری را برای تعدادی از رباعیات مشترک به دست آورده‎ایم. از مجموع 115 رباعی مشترک نزهة المجالس و دیوان کبیر، در 65 مورد، نام سرایندة رباعی مشخص است که از 38 شاعر به دیوان کبیر راه یافته‎اند. از این میان، سنایی با شش رباعی در صدر است. این رباعیات عیناً و بدون تغییر در دیوان کبیر وارد نشده‎اند؛ بلکه وجه مشترک آن‌ها، از شباهت در چهار مصراع تا شباهت در یک مصراع متغیر است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Newly Found Sources of 75 quatrains attributed to Rumi from the Mavlana's Divan-e Kabir Based on

نویسندگان [English]

  • Rahman Moshtaghmehr 1
  • Yadollah Nasrollahi 2
  • Mahnaz Nezamianbaran 3
1 Professor of Persian Language and Literature, Faculty of Literature and Humanities Azarbaijan Shahid Madani University
2 Associate Professor, Department of Persian Language and Literature, Faculty of Literature and Humanities, Azerbaijan Shahid Madani University.
3 PhD student, Department of Persian Language and Literature, Faculty of Literature and Humanities, Azerbaijan Shahid Madani University.
چکیده [English]

Badi-ul-Zaman Forouzanfar, the editor of Mavlana's Divan-e Kabir, and other scholars believe that there are common quatrains between Divan Kabir and early Sources. By searching for the quatrains from the early poets, in Divan-e Kabir, one can understand the vast range of Mavlana's study sources and the sources of his literary thought. One of the valuable sources of quatrains is the collection of Nozhat-al-Majales, which contains 4125 quatrains. In addition to the 40 common quatrains of the Divan-e Kabir and Nozhat-al-Majales, which Riahi mentioned in the footnote of Nozhat-al-Majales, another 75 quatrains from this collection were found in Divan-e Kabir. These quatrains were then searched in other Divans and earlier literary works, and as a result, other new sources were obtained for some of these common quatrains. Out of a total of 115 quatrains shared by Nozhat-al-Majales and Divan-e Kabir, in 65 cases, the name of the poet of the quatrain is clear, out of 38 poets who have entered the Divan-e Kabir, and among them, Sanai is at the top with six quatrains. Not all of these quatrains have appeared in the Divan-e Kabir without change and completeness. The similarity of common quatrains varies from similarity in four shutters to similarity in one shutter.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Divan-e Kabir
  • Quatrains attributed to Rumi
  • Nozhat-al-Majales
  • Early Sources
  • text editing