0 تاریخ جهانگشای جوینی و بررسی جنبه‌های تراژیک آن با رهیافت نوع‌شناسی ادبی Review of Tragedy Elements in Tarikh-e Jahangoshay by Typological Approach https://classicallit.ihcs.ac.ir/article_552.html 0 تراژدی، در میان انواع ادبی، تأثیرگذاری بیش‌تری در ذهن مخاطب دارد و باعث می‌شود مخاطب حوادث را عینی‌تر و زنده‌‌تر احساس کند و دریابد و گاه خود را با قهرمان تراژدی مقایسه کند. در تاریخ ادب فارسی این نوع ادبی کم‌تر مورد توجه شاعران و نویسندگان قرار گرفته است. در تاریخ جهانگشای جوینی ساختار روایی حوادث و ویژگی شخصیت سلطان‌محمد خوارزمشاه و سرانجامِ کار او به‌گونه‌ای است که بسیاری از نشانه‌های نوع ادبی تراژدی را می‌توان در آن سنجید و بررسی کرد. در پژوهش حاضر با روش توصیفی ـ تحلیلی کوشش می‌شود ساختار تراژیک داستان‌های تاریخ جهانگشا با تأکید بر جلد اول بررسی و تحلیل شود. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که جوینی اگرچه تاریخ را گزارش می‌کند و نوشتۀ تاریخی هرچند با تراژدی، که جنبۀ نمایشی و داستانی دارد، از منظر روش و غایت متفاوت است، تاریخ جهانگشا را نمی‌توان صرفاً اثری تاریخی قلمداد کرد. در تاریخ جهانگشا نشانه‌هایی است که با تراژدی مطابقت دارد. این تطابق از حیث ساختار (ازجمله کیفیت نگارش داستان‌ها از لحاظ آغاز و انجام روایت)، تأثیرگذاری تراژیک، ویژگی‌های شخصیتی سلطان‌محمد خوارزمشاه (که بر بنیاد روایت جوینی، کاملاً خصوصیات قهرمان تراژدی را داراست)، و هم‌چنین آرایش کلام و فخامت زبان، در این اثر قابلیت بررسی دارد. با چنین رویکردی تاریخ جهانگشا را، به‌مثابۀ متنی برجسته و اثری تراژیک، می‌توان خواند و تأویل و گزارش کرد. 1 Among different literary types tragedy has more influence on the reader and it directlyinvolves the reader in the stream of the events and even sometimes the readercompares himself with the protagonist. This type has been less noticed by Persianpoets and writers. Many signs of tragedy can be observed in the narrative structure inTrikh-e jahn-gošy Jovayni, the personality of Sultan Mohammad and his end. Inthis research it is tried to analyze the tragic aspects of Trikh-e jahn-gošy Jovayni’sstories. Although jahn-gošy is a historical book and far from dramatic and historicalelements of tragedy but some aspects of tragedy can be found in this book. In thestructure of the work especially in stories depiction where the narration starts or endsand also in the effectiveness that cause reader’s self purification and makes him/herfeel feared while sympathetic and the personality of Sultan Mohammad that can becompared with a protagonist of a tragic work and also language arrangement andrigidity in Trikh-e jahn-gošy made it a great tragic work. 1 14 نعمت‌الله ایران‌زاده Nematollah Iranzade استاد‌یار زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه علامه طباطبایی ایران iranzad_n@yahoo.com عبدالله حکیم Abdollah Hakim دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه یاسوج ایران hakimatu@gmail.com سید‌علی دسپ Seyyed Ali Dasp استادیار زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه پیام نور واحد دوگنبدان (نویسندة مسئول) ایران ali_dasp@yahoo.com تراژدی تاریخ جهانگشا عطاملک جوینی عناصر نمایش گونه‌شناسی ادبی

0 بررسی و مقایسة ساختار زبانی چند اثر منثور عرفانی با محوریت کنوز‌الحکمه Examining the Linguistic Structure of some Mystical Prose with a Focus on Konooz Al- Hekma https://classicallit.ihcs.ac.ir/article_553.html 0 در این مقاله تلاش می‌شود با نگاهی به وی‍ژگی‌های شاخص نثر کنوز‌الحکمه، آخرین اثر احمد جام، و دیگر آثار برجستة صوفیه قبل و بعد از آن، از قبیل کشف‌المحجوب، اسرار‌التوحید، مرصادالعباد، و مصباح‌الهدایه و مقایسة آن‌ها، جایگاه نثر کنوزالحکمه معلوم و سطح کلی زبان صوفیان معروف روشن شود. اغلب صوفیه از زبانی ساده، که در دوران سامانیان کاربرد داشت و نهایتاً تا قرن ششم مرسوم بود، استفاده می‌کردند. هدف عمدة آنان بیان اندیشه به زبانی ساده و تأثیرگذار بوده است، اما از سبک رایج روزگار خود نیز بی‌تأثیر نمانده‌اند. کلیت زبان این آثار، از نظر ساده‌گویی و دیگر ویِژگی‌ها، قرابت تنگاتنگی با نثر کهن دارد و نشان می‌دهد زبان آن‌ها در ادوار گوناگون دست‌خوش دگرگونی برجسته و آشکاری نشده، بلکه سیر تحول و نوگرایی در زبان آن‌ها نسبتاً آرام و کُند صورت گرفته است. بیش‌تر تفاوت‌ها به واژگان خاص، تأثیر لهجة محلی، و ذوق نویسندگی نویسندگان مربوط است. برخی از این آثار، به‌ویژه قسمت‌هایی از مرصاد‌العباد، به‌دلیل ذوق شاعری نویسنده، رنگ شعر به خود گرفته و از فنون ادبی و احساسات و عواطف شاعرانه بهره‌مند شده است. شیوة به‌پایان‌رساندن ابواب و آمیختگی ایجاز و اطناب در کنوز‌الحکمه سبک آن را از دیگر آثار مورد مطالعه متمایز کرده است. 1 This paper attempts to examine the linguistic structure of Konooz Al-Hekmat- which isthe latest of Ahmad JAM’s works, to other eminent pre/ post Sufism such as Kashf Al-Mahjoob, Asrar Al-Tohid, Mersad Al-Ebad and Mesbah Al-Hedayat, in order toanalyze and evaluate the prose style of Ahmad JAM and the language which he usedin his works. Samples indicate that Sufi works mainly used plain language. This trendwas in common use until 6th century in Islamic Calendar, because it was then thoughtthat this was a perfect way to express ideas in simple but influential manner. However,common styles in those times were also adopted in some occasions.At a glance, we can find that Sufi style has not experienced radical changes withtime collapse because it was very inclined to speak simple and of old prose style. Infact, lingual change and evolution took place in a slow pace. The influences on Sufilanguage and style chiefly originated from adoption of particular words, effects oflocal language and also the taste of writers. Some of these works, particularly MersadAl-Ebad, had a color and trace of poetry that was due to the taste of its writer. He usedliterary devices and poetic emotions. The literary style and modality of conclusion inKonooz Al-Hekmat are the features which distinguish it from other counterparts. 15 36 یدالله بهمنی مطلق Yadollah Bahmani Motlagh استادیار زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی (نویسندة مسئول) ایران y_bahmani43m@yahoo.com محمد خدادادی Mohammad Khodadadi کارشناس ارشد زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد همدان ایران زبان صوفیه کنوز‌الحکمه کشف‌المحجوب اسرار‌التوحید مرصاد‌العباد مصباح‌الهدایه

0 بیاض و سواد سیرجانی در سفینة تبریز Sirjani's Bayaz o Savad in Safina-ye-Tabriz https://classicallit.ihcs.ac.ir/article_554.html 0 بخشی از کتاب بیاض و سواد1 تألیف خواجه ابوالحسن علی بن حسن سیرجانی در سفینة تبریز موجود است. این بخش باقی‌‌مانده‌‌ای از یک تلخیص البیاض و السواد است و بیش‌تر‌‌ دربرگیرندة اقوال کوتاه آن است. بررسی این باقی‌مانده نشان می‌‌دهد که ابوالمجد محمد بن مسعود تبریزی، کاتب سفینه، در کتابت این بخش اغلاط و تصحیفات فراوانی مرتکب شده است. نادرستی‌‌های کتابتی او را می‌‌توان در چند بخش دسته‌‌بندی کرد: تصحیف در عناوین ابواب، تصحیف آیات قرآن، تصحیف احادیث، تصحیف اعلام، افتادگی‌‌ها در متن، افزودگی‌‌ها در متن، نقاشی از روی متن، و بی‌توجهی به معنای کلام. 1 A part of the Al -bayaz va Al -savad the compilation of khwaja Abul Hasan Ali ibnHasan of Sirjan is available in Safina-ye Tabriz. It is the scantling of a condensation ofAl-bayaz va Al-savad and mostly includes its short utterances (sayings, words). Theremaining study showed that Abul majd Mohammad ibn Masoud of Tabriz, Safina’sscribe, has been committed (made) some errata and errors. The writing mistakes of hismanuscript can be classified in some categories: structural differences and unequalledin titles, error of Quran’s verses, Hadith’s error ,announces’ error ,omitting in the text,increasing to the text, drawing on the text, lack of attention in the meaning of the word. 37 48 محسن پورمختار Mohsen Pourmokhtar دکترای زبان و ادبیات فارسی، استادیار دانشگاه ولی‌عصر (عج) رفسنجان ایران yahoo.com @m_p_mokhtar سفینة تبریز البیاض و السواد ابوالحسن سیرجانی ابوالمجد تبریزی عرفان و تصوف

0 بررسی بیت‌هایی از شاهنامه در ویرایش جلال خالقی مطلق A Review of Selected Lines of Shahnameh in J. Khaleghi-Motlagh's Edition https://classicallit.ihcs.ac.ir/article_555.html 0 با این‌که تاکنون کوشش‌های بسیاری برای ویرایش شاهنامه و پیراستن آن از دست‌بُردهای کاتبان بعدی انجام یافته است، به‌نظر می‌رسد که هنوز تا رسیدن به سخن اصلی فردوسی و اعتماد قاطع به ویرایش‌های موجود، راه درازی در پیش باشد. یکی از کوشش‌های گران‌سنگِ سال‌های اخیر ویرایش دکتر جلال خالقی مطلق است. این نوشتار با دقیق‌شدن در دست‌نویس‌ها و به کمک قرینه‌ها و منابع تکمیلی، بیت‌هایی از این ویرایش را زیر ذره‌بین نهاده و در هر مورد پیشنهادهای تازه‌ای مطرح کرده است. 1 Although many efforts have been made to edit and complete Shahnameh or cleanse itsunoriginal lines, it appears that there is still a long way ahead of us to get to Ferdowsi'soriginal words and rely on present editions. One of the splendid such attempts inrecent years is that of Dr. J. khaleghi-motlagh's. This article is concentrated on somelines of this edition with a critical look at the manuscript copies by focusing on theresources, using complementary evidences and references and offers some suggestionsfor each case. 49 66 سیاوش جعفری Seyavash Jafari دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی (نویسندة مسئول) ایران seyavashj@gmail.com ابوالقاسم رادفر Abolghaseme Radfar استاد زبان و ادبیات فارسی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی ایران a.gh_radfar@yahoo.com تصحیح شاهنامة فردوسی ویرایش خالقی مطلق چاپ مسکو عجم در شاهنامه دست‌نویس سعدلو دست‌نویس فلورانس

0 «یکی کودکی دوختند از حریر» تحلیل شخصیت سام بر پایة نظریة آدلر و نمایش‌درمانی The Analysis of Sam’s Characteristic According to the Theory of Adler and Drama Therapy https://classicallit.ihcs.ac.ir/article_556.html 0 هنردرمانی به‌منزلة روشی برای گشودن ناخودآگاه و بازسازی، بازآفرینی یا فرافکنی مسائل و مصائب درون بعد از دستاوردهای فروید، یونگ، آدلر و ... به صورتی مدون و مشخص درآمد. در شاهنامه سام به سبب داشتن فرزندی عیبناک دچار احساس حقارتی دیرسال می‌شود که تا زادن رستم به درازا می‌کشد. سام، بعد از دیدن عروسکی پارچه‌ای شبیه رستم نوزاد، دگرگون می‌شود. این کار به شکل مراسمی آیینی و باشکوه اجرا می‌شود که با تعاریف و کارکردهای نمایش‌درمانی همگونی دارد. این نوشتار ابتدا در نگاهی تاریخی به تأثیر و تأثر ذهن و روان و ادبیات و هنر می‌پردازد. سپس، به صورت خاص، نقش عروسک در باورها و مراسم آیینی مطرح می‌شود. آن‌گاه علت و چگونگی شکل‌گیری احساس حقارت در سام، بر پایة نظریه آدلر، می‌آید (آدلر بر آن است که منشأ همة رفتارهای انسان احساس حقارت است). سرانجام، رهایی زال از احساس حقارت، زادن رستم و روش درمانی زال (نمایش‌درمانی) در درمان سام، علت و تأثیر ساختن عروسک پارچه‌ای شبیه رستم و انطباق با روش نمایش‌درمانی طرح، بحث، و تحلیل شده است. اجرای نمایشی زادن رستم، بازسازی زادن زال است. بنابراین نمایش‌درمانی باعث می‌شود رؤیای فرزند‌خواهی سام، که با زادن زال عیبناک محقق نشده بود، تحقق یابد و او از احساس حقارت رها شود. از نظر تاریخ نمایش نیز این داستان آغاز نمایش‌درمانی در ایران به شمار می‌آید. در کنار نمایش‌درمانی زال، روایت‌درمانی فردوسی نیز هست؛ زیرا کل ماجرایی که فردوسی روایت می‌کند به نوعی باعث تزکیه و پالایش مخاطب شاهنامه می‌شود و اگرچه رستم محصول پیوند زال و رودابه برای درمان سام است، اما محصول واقعی این پیوند خود شاهنامه است. 1 Mind and spirit have been considered as the origin of art and literature and also theeffects of art and literature on human’s mind and spirit since old times. In this realmart therapy was specified and compiled as a tool to open subconscious and reconstruct,recreate or project inner problems and hardships after achievements of Freud, Yong,Adler, … Sam had been suffering from old sense of inferiority due to his disabled sonwhich continued until Rostam’s birth .Sam changed after seeing a rag doll which waslike newborn Rostam. This article analyses this event for the first time in the form oftheater therapy to cure Sam’s sense of inferiority. From this point of view this storycan be known as the beginning of theater therapy in Iran. 67 89 مصطفی صدیقی Mostafa Seddighi استادیار زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه هرمزگان ایران navisa_man@yahoo.com نمایش‌درمانی احساس حقارت شاهنامه سام زال رستم آلفرد آدلر

0 نقد و بررسی ویژگی‌های واژگانی، زبانی، دستوری، و نگارشی منتهی‌الارب A Criticism of Cultural Features of Muntaha Al-Arb https://classicallit.ihcs.ac.ir/article_557.html 0 فرهنگ‌های دوزبانه از دیرباز مورد توجه اهل لغت و واژه‌شناسان بوده است، زیرا این‌گونه فرهنگ‌ها از یک‌سو رواج زبان مادر و زبان برگردان را درپی داشته و ازسوی دیگر نیاز مترجمان را برآورده می‌ساخته است. چه‌بسا در تألیف فرهنگ‌های دوزبانه واژه‌هایی اصیل به‌کار گرفته شده که امروزه مهجور شده است و با احیای آن‌ها می‌توان به تنقیح و تزکیة زبان یاری رسانید. شاید بتوان گفت بیش‌ترین مزیت تألیف فرهنگ‌های دوزبانه حفظ و حراست از زبانی است که فرهنگی به آن زبان ترجمه می‌شود و شاید این مزیت را باید برای هر کتابی که از زبانی به زبان دیگر برگردان می‌شود، درنظر گرفت. اگر بنا باشد فارسی‌زبانان از هر فرهنگ یا کتابی به زبان اصلی آن بهره ببرند، بی‌گمان به ساختن واژه‌های معادل نخواهند پرداخت و لامحاله این بی‌اعتنایی ضعف زبان فارسی را درپی خواهد داشت. منتهی‌الارب از گونة فرهنگ‌های دوزبانه‌ای است که با وسعتی چشم‌گیر بر پایة قاموس فیروزآبادی و با بهره‌گرفتن از فرهنگ‌های دیگر، از عربی به فارسی برگردان شده است. مقالة حاضر کوششی است به‌منظور شناساندن این فرهنگ و بیان ارزش‌ها و یادکرد کاستی‌های آن، بدان امید که بیش‌تر مورد استفادة دانش‌پژوهان قرار گیرد. 1 Muntaha Al Arb Fi Loghat El Arab Arabic to Farsi dictionary was written by AbdoRahim son of AbolKarim Safi Pour Hendi. This dictionary was compiled based on amanuscript penned by above author and was published in his time in Calcutta, then atranscription was conducted on the printed version and it was published for the secondtime in Tehran. The author founded this dictionary-which is one of the most validatedand well-known Arabic to Farsi dictionaries-on the translated version of the invaluablebook of ‘Ghamoos’ by Firoozabadi, and he has resolved its deficiencies using anumber of old Arabic and Arabic to Farsi dictionaries, the names of which are given inthe author’s preface.Traditionally, language experts and terminologists have been interested in bilingualdictionaries, because, on one hand, they result in extending the range of both sourceand translation languages and on other hand, they meet translators’ professional needs.Muntaha Al Arb Fi Loghat El Arabis also a bilingual dictionary, which isimportant due to application of old Farsi words, as well as presentation of preciseequivalents for Arabic words and it contains written, style, grammatical and lexicalfeatures. The present article is attempting to introduce the characteristics of thisdictionary, express its values and mention its deficiencies for further use of thescholars. 91 100 سیدحمید طبیبیان Seyyed Hamid Tabibian استاد پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی ایران tabibian@ihcs.ac.ir فرهنگ ویژگی‌های نوشتاری ویژگی‌های سبکی و دستوری ویژگی‌های واژگانی

0 زمینه‌شناسی ادبیات خمری و جلوه‌های آن در شعر عربی و فارسی Debates on the Backgrounds of Wine Poetry and its Manifestations in Arabic and Persian Poetry https://classicallit.ihcs.ac.ir/article_558.html 0 بسیاری از مصطلحات ادبیات عرفانی بر بستر شعر خمری شکل گرفته که خود از چند منبع فرهنگی اثر پذیرفته است. آداب بزم ایرانی (ادب‌المنادمة) در شکل‌گیری مضمون‌های خمری قبل و بعد از اسلام تأثیر داشت. علاوه‌بر این، نهضت اجتماعی قرن‌های اول و دوم مهر خود را بر ادبیات مجن و شعر خمری به جا نهاد و طنز و اعتراض نهفته در آن زمینه‌ساز شعرهای قلندری قرن‌های بعد شد. شاعران این مکتب شعری، به تصویرسازی‌هایی در زمینۀ توصیف آلات بزم و شراب دست زدند که اثر آن در ادبیات فارسی قرن‌های بعد انکارناپذیر است. علاوه‌بر تصاویر بزمی، مضمون‌هایی چون گناه، سرزنش، توبه، و رحمت از ادبیات مجن وارد ادبیات عرفانی شد. در این مقاله، تأثیر متقابل شعر و فرهنگ ایرانی و عربی در یک‌دیگر و شکوفایی زبان در شعرهای تغزلی خمری بررسی شده است. 1 The Wine Poetry has been influenced by several sources. Persian Banquet traditionhad an effect on the Arabic poetry of pre- Islamic and Islamic period. Besides, thesocial movement of the first two centuries induced the Decadent Arabic poetry, knownas Mujun. The satiric and protesting aspects within it, made a background for theQalandar literature of later centuries. Along with the expressions which were derivedfrom Banquet tradition, other themes such as Sin and Repentance and Guilt and Mercyof God, were developed in Mystical literature by means of Mujun Poetry. In thisarticle, we are going to explain the counter effect of the Persian-Arabic literature alongwith the flourishing of lyric language by means of Wine Poetry. 101 120 مریم مشرّف‌الملک Maryam Mosharraf Al-molk دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه شهید بهشتی ایران m.mosharraf@yahoo.com شعر خمری آداب بزم مجن زمینة اجتماعی تصویرسازی