Institute for Humanities and Cultural Studies کهن‌نامه ادب پارسی 2383-0603 Institute for Humanities and Cultural Studies 16 علمی-پژوهشی تأملی در نامه‌های عین‌القضات همدانی . حسنی حسین دانشجوی دکتری ادبیات، دانشگاه گیلان منصوری مجید استادیار دانشگاه صنعتی قم 22 05 2013 4 1 1 10 26 02 2013 04 05 2013 Copyright © 2013, Institute for Humanities and Cultural Studies. 2013 https://classicallit.ihcs.ac.ir/article_821.html

چکیده نامه‌های عین‌القضات همدانی از آثار برجستة متون منثور فارسی است که با نثری متین و استوار نگاشته شده است. این نامه‌ها در 1348 به کوشش علینقی منزوی و عسیران تصحیح و چاپ شد. به‌نظر می‌رسد که در تصحیح و تنقیح این متن نکاتی چند از دید مصححان محترم پوشیده مانده و به صورت نامناسب وارد متن شده است. در این مقاله، سعی شده است این موارد شبهه‌ناک بررسی شود و وجوه مختلف عبارات و کلماتی چون: «پینه برنهادن» و «نیشک» با استشهاد به آثار منظوم و منثور فارسی و به استناد نسخه‌های بدل، ذکر شود که بتوان تا حدی برخی از مشکلات این اثر ارزش‌مند را رفع کرد.

 یشک پنبه برنهادن فرسطون ماوشان تصحیح نقد منابع ابوالفرج رونی (1304). دیوان، به تصحیح چایکین، تهران: مطبعۀ شوری. انوار، عبدالله (1379). «نامه‌های عین‌القضات همدانی: جلد سوم و مقدمۀ آقای دکتر منزوی بر این نامه‌ها» چیستا، ش  171. بحتری، الولید بن عبید (1962م). دیوان، بیروت: دار صادر. پورجوادی، نصرالله (1358). سلطان طریقت، تهران: آگاه. دهخدا، علی‌اکبر (1373). لغت‌نامه، تهران: دانشگاه تهران. سنایی، مجدود بن آدم (1383). حدیقة‌الحقیقه و شریعة‌الطریقه، به تصحیح محمدتقی مدرس رضوی، تهران: دانشگاه تهران. صفا، ذبیح‌الله (1369). تاریخ ادبیات در ایران، تهران: فردوس. عنصری بلخی، ابوالقاسم حسن بن احمد (1363). دیوان، به کوشش محمد دبیرسیاقی، تهران: کتاب‌خانة سنایی. عین‌القضات همدانی، عبدالله بن محمد بن علی میانجی (1377). نامه‌‌ها، به اهتمام علینقی منزوی و عفیف عسیران، سه جلد، تهران: اساطیر. عین‌القضات همدانی، عبدالله بن محمد بن علی میانجی (1386). تمهیدات، به تصحیح عفیف عسیران، تهران: منوچهری. غزالی، احمد (1359). سوانح، به تصحیح نصرالله پورجوادی، تهران: بنیاد فرهنگ ایران. فرخی سیستانی، ابوالحسن علی بن جولوغ (1380). دیوان، به کوشش محمد دبیرسیاقی، تهران: زوار. کسایی مروزی، مجدالدین ابوالحسن (1380). زندگی، اندیشه و اشعار او، به کوشش محمدامین ریاحی، تهران: علمی. معزی نیشابوری، ابوعبدالله محمد (1385). کلیات دیوان، به تصحیح محمدرضا قنبری، تهران: زوار. منوچهری دامغانی، ابوالنجم احمد بن قوص بن احمد (1381). دیوان، به کوشش محمد دبیرسیاقی، تهران: زوار. نصرالله منشی، ابوالمعالی (1382). کلیله و دمنه، تصحیح مجتبی مینوی، تهران: امیرکبیر.
Institute for Humanities and Cultural Studies کهن‌نامه ادب پارسی 2383-0603 Institute for Humanities and Cultural Studies 16 علمی-پژوهشی چراغ‌‌های مُرده نقدی بر تصحیح دیوان بیدل دهلوی از اکبر بهداروند . رادفر ابوالقاسم استادادبیات پژوهشگاه علوم انسانی حسن‌پور هیوا دانشجوی دکتری ادبیات پژوهشگاه علوم انسانی 22 05 2013 4 1 11 27 20 12 2012 06 12 2012 Copyright © 2013, Institute for Humanities and Cultural Studies. 2013 https://classicallit.ihcs.ac.ir/article_822.html

از هنـــر آیینة‌‌ مقدار هرکس روشن است   رشتة‌‌ شمع است بیـدل موج جوهر تیغ را تصحیح متون همواره از اهمیت خاصی برخوردار بوده است و محققان و مصححان توجه ویژه‌‌ای به آن مبذول داشته‌‌اند. بدیهی است که امر تصحیح، همانند دیگر علوم، دانش‌‌هایی را می‌‌طلبد که بدون دست‌‌یابی بدان‌‌ها، نیل به تصحیحی علمی متعذر می‌‌نماید. در این مجال، سعی بر آن است که به شیوه‌‌ای علمی، تصحیح دیوان بیدل دهلوی از اکبر بهداروند را نقد و ارزیابی کنیم. در این تصحیح، اصول و موازین علمی رعایت نشده و اشتباهاتی از قبیل گزاره‌‌های نادرست، جمله‌‌های نامفهوم، و تناقض در جملات سراسر مقدمه را فرا گرفته است. ایرادهای وزنی، یک‌دست نبودن نوشتار کلمات، اشتباهات نوشتاری، و سرهم نوشتن کلمات مرکب متنِ تصحیح را دربر گرفته است. انتشارات نگاه این کتاب را در 1386 در دو مجلد به چاپ رسانده است.

 دیوان بیدل دهلوی تصحیح نقد تناقض منابع بیدل دهلوی (1371). دیوان بیدل دهلوی، به تصحیح خال‌محمد خسته و خلیل‌الله خلیلی، با اهتمام حسین آهی، تهران: فروغی. بیدل دهلوی (1386). دیوان بیدل دهلوی، به تصحیح اکبر بهداروند، تهران: نگاه. بیهقی، ابوالفضل (1384). تاریخ بیهقی، به تصحیح علی‌اکبر فیاض، تهران: علم. حافظ، شمس‌‌الدین محمد (1362). دیوان، به تصحیح و توضیح پرویز ناتل خانلری، تهران: خوارزمی. درگاهی، محمود (1377). نقد شعر در ایران، بررسی شیوه‌‌های نقد ادبی در ایران از آغاز تا عصر جامی، تهران: امیرکبیر. زرین‌‌کوب، عبدالحسین (1361). نقد ادبی، جست‌وجو در اصول و روش‌ها و مباحث نقادی با بررسی در تاریخ نقد و نقادان، ج 1 و 2، تهران: امیرکبیر. شایگان‌‌فر، حمیدرضا (1386). نقد ادبی، معرفی مکاتب نقد همراه با نقد و تحلیل شواهد و متونی از ادب فارسی، تهران: دستان. شمیسا، سیروس (1385). سبک‌شناسی شعر، تهران: میترا. مختاری، عثمان (1382). دیوان، به تصحیح جلال‌‌الدین همایی، تهران: علمی و فرهنگی. مولوی، مولانا جلال‌‌الدین (1378). غزلیات شمس تبریزی، مقدمه و گزینش و تفسیر محمد‌رضا شفیعی کدکنی، تهران: سخن.
Institute for Humanities and Cultural Studies کهن‌نامه ادب پارسی 2383-0603 Institute for Humanities and Cultural Studies 16 علمی-پژوهشی بررسی عناصر داستانی در حکایات «جانور محور» مثنوی مولوی . زندی حاتم دانشجوی دکتری،دانشگاه فرهنگیان 22 05 2013 4 1 29 52 26 02 2013 04 05 2013 Copyright © 2013, Institute for Humanities and Cultural Studies. 2013 https://classicallit.ihcs.ac.ir/article_824.html

مثنوی به ‌سبب ساختار داستانی‌اش، همواره مورد توجه بوده است. شاید شخصیت‌پردازی‌های مبتنی بر عناصر داستانی، این اثر بی‌بدیل عرفانی را به یک شاهکار ادبی تبدیل کرده است؛ چراکه پرداختن به نقش‌آفرینی پدیده‌های غیر انسانی، خصوصاً شخصیت‌های جانوری و شناسایی کارکردهای مثبت یا منفی و رمز‌گشایی از آن‌ها، به ما در درک مفاهیم پیچیدة مثنوی کمک شایانی می‌کند. بنابراین داستان‌های مثنوی فقط وسیله‌ای در خدمت تفهیم و شرح مفاهیم انتزاعی و عرفانی یا اخلاقی نیستند، بلکه این داستان‌ها با ساختار ویژة مبتنی بر عناصر داستانی حیطه‌های «معرفت‌شناسی»، «‌انسان‌شناسی»، و «هستی‌شناسی»‌ را نیز دربر دارند. در این مقاله، سعی شده است به تحلیل و بررسی داستان‌ها‌ی مبتنی بر شخصیت‌های جانوری در مثنوی، مطابق با معیارهای منتقدان ادبی معاصر دربارة عناصر داستانی، پرداخته شود تا معلوم شود که مولوی، با وجود فاصلة زمانی بسیار با عصر ما، به رعایت و کاربست بسیاری از عناصر داستانی مثل شخصیت‌پردازی، طرح (پیرنگ)، نوع داستان، گفت‌وگو، درون‌مایه، و شیوة روایت پای‌بند بوده است.

 مولوی مثنوی عناصر داستانی جانوران شخصیت‌ها منابع آسابر، آرتور (1380). روایت در فرهنگ عامیانة رسانه و زندگی روزمره، ترجمة محمد‌رضا لیرادی، تهران: سروش. امامی، نصرالله (1387). «روایت و دامنة زمانی روایت در قصه‌های مثنوی»، مجلة ادب‌پژوهی، ش 5. براهنی، رضا (1362). قصه‌نویسی، تهران: نشر نو. بهشتی، الهه (1375). عوامل داستان، تهران: نشر برگ. جعفری، اسدالله (1381). «قصه و قصه‌پردازی در مثنوی»، مجلة ادبیات داستانی، ش 62. حسینی، محمد (1384). ریخت‌شناسی قصه‌های قرآن، تهران: ققنوس. رازی، ابوالفتوح حسین بن علی (1325). تفسیر ابوالفتح، تصحیح مهدی الهی قمشه‌ای، ج 1، تهران: علمی. زرین‌کوب، عبدالحسین (1374). «از قصه‌های مثنوی»، مجموعة مقالات نامة شهیدی، به اهتمام علی‌اصغر محمدخانی، تهران: طرح نو. زرین‌کوب، عبدالحسین (1370). با کاروان حله، تهران: علمی. شعبانی، معصومه (1386). شاخة مرجان، تهران: ثالث. شمیسا، سیروس (1381). انواع ادبی، تهران: فردوس. کالر، جاناتان (1382). نظریة ادبی، ترجمة فرزانه طاهری، تهران: نشر مرکز. مندنی‌پور، شهریار (1383). ارواح شهرزاد، تهران: ققنوس. مولوی، جلال‌الدّین محمّد بلخی (1363). مثنوی معنوی، تصحیح رینولد. ا. نیکلسون، به اهتمام نصرالله پورجوادی، تهران: امیرکبیر. منشی، نصرالله (1386). کلیله و دمنه، تصحیح مجتبی مینوی، تهران: امیرکبیر. میرصادقی، جمال (1376). عناصر داستان، تهران: سخن. نبی‌لو، علی‌رضا (1386). «تأویلات مولوی از داستان‌های حیوانات»، فصل‌نامة پژوهش‌های ادبی، ش 16. همینگز، ف. و. ج. (1375). «رمان واقع‌گرا در اروپا»، ترجمة سوسن سلیم‌زاده، مجلة ارغنون، ش 9 و 10، تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
Institute for Humanities and Cultural Studies کهن‌نامه ادب پارسی 2383-0603 Institute for Humanities and Cultural Studies 16 علمی-پژوهشی نمودهای برجستة هویت ایرانی در تاریخ جهانگشای جوینی . علیجانی محمد دانشجوی کارشناسی ارشدادبیات تربیت مدرس بزرگ بیگدلی سعید دانشیارادبیات دانشگاه تربیت مدرس 22 05 2013 4 1 53 68 29 01 2013 10 05 2013 Copyright © 2013, Institute for Humanities and Cultural Studies. 2013 https://classicallit.ihcs.ac.ir/article_825.html

هویت از سویی نمایندة تفاوت بین خود و دیگری و از سوی دیگر بیان‌گر تشابه بین افراد یک گروه است. تشابهی که احساس انسجام و هم‌بستگی را در بین اعضای آن نهاد یا گروه تقویت می‌کند و باعث پایداری آنان در طی تاریخ می‌شود. در سراسر تاریخ پر فراز و نشیب ایران، هویت ایرانی از اصلی‌ترین عوامل ماندگاری و ضامن بقای آن بوده است. در پژوهش حاضر با روش توصیفی ـ تحلیلی عناصر فرهنگ و هویت ایرانی در تاریخ جهانگشای جوینی، یکی از متون شاخص به لحاظ داشتن عناصر نمایان‌گر هویت ایرانی، کاویده شده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که «تأثیرپذیری از شاهنامه»، «دین‌‌مداری»، و «تلاش در راه غلبة فرهنگی و کسب استقلال و آزادی» مهم‌ترین مؤلفه‌های هویت ایرانی است که در ساختار و محتوای این اثر انعکاس یافته است.

 تاریخ جهانگشای جوینی هویت ایرانی عطاملک جوینی تاریخ مغول منابع اسلامی ندوشن، محمدعلی (1386). «هویت ایرانی، تعاملِ ملیت، دین و تجدد»، هویت ایرانی، ‌‌تهران: سورة مهر. الهیاری، فریدون (1388). «بازتاب مفهوم ایران و اندیشة ایرانی در آثار ناصرالدین منشی کرمانی»، فصل‌نامة علمی پژوهشی علوم انسانی دانشگاه الزهرا، دورة جدید، ش 1، پیایی 76. بهار، محمدتقی (1376). سبک‌شناسی، ج 3، تهران: مجید. بیانی، شیرین (1376). دین و دولت در ایران عهد مغول، ج 2، تهران: مرکز نشر دانشگاهی. جوینی، عطاملک (1388). تاریخ جهانگشای جوینی، تصحیح دکتر حبیب‌الله عباسی و ایرج مهرکی، ج 2، تهران: زوار. حسن‌‌زاده، اسماعیل (1382). «هویت ایرانی در تاریخ‌‌نگاری بیهقی و جوینی»، فصل‌نامة مطالعات ملی، ش 15. حسن‌‌زاده، اسماعیل (1379). «نگرشی بر تأثیر اندیشه‌های عطاملک جوینی و رشیدالدین فضل‌الله همدانی در شیوة تاریخ‌نگاری آنان»، مجموعه مقالات اولین سمینار تاریخی هجوم مغول به ایران و پیامدهای آن، تهران: دانشگاه شهید بهشتی. خالقی مطلق، جلال (1384). «هویت ایرانی و مرزهای ایران فرهنگی»، گلستان هنر 1، بهار. راشدمحصل، محمد‌‌تقی (1387). «مؤلفه‌‌های هویت ایرانی»، کتاب ماه تاریخ و جغرافیا، فروردین و اردیبهشت. رفیعی، امیر‌‌تیمور و هانیه گلستانی (1387). «عطاملک جوینی و هلاکوخان مغول»، فصل‌نامة علمی پژوهشی تاریخ، ش 9. ستاری، جلال (1380). هویت ملی و هویت فرهنگی، تهران: نشر مرکز. علوی‌‌زاده، فرزانه، سلمان ساکت، و عبد‌‌الله راد‌‌مرد (1389). «نقش ابیات شاهنامه در انسجام متنی تاریخ جهانگشا»، جستار‌‌های ادبی، مجلة علمی ـ پژوهشی، ش 171. علیخانی، علی‌اکبر (1383). هویت و بحران هویت، تهران: پژوهشکدة علوم انسانی و اجتماعی. قبادی، حسینعلی (1386). آیین آینه‌‌ها، تهران: دانشگاه تربیت مدرس. کاتوزیان، محمدعلی (1377). «فره ایزدی و حق الهی پادشاهان»، اطلاعات سیاسی ـ اقتصادی، ش 129 و 30. معینی علمداری، جهانگیر (1383). ایران: هویت، ملیت، قومیت، به کوشش حمید احمدی، تهران: مؤسسة تحقیقات و توسعة علوم انسانی. منابع دیگر خسروی، ابوذر (1387). «سیاست مدار مورخ عطاملک جوینی»، کتاب ماه تاریخ و جغرافیا، آبان، ش 6.
Institute for Humanities and Cultural Studies کهن‌نامه ادب پارسی 2383-0603 Institute for Humanities and Cultural Studies 16 علمی-پژوهشی تأثیر گزینش ادبی در سبک با تأکید بر دیدگاه پاول سیمپسون . کرد چگینی فاطمه دکترای ادبیات فارسی پورنامداریان تقی استاد پژوهشگاه علوم انسانی 22 05 2013 4 1 69 93 29 01 2013 10 05 2013 Copyright © 2013, Institute for Humanities and Cultural Studies. 2013 https://classicallit.ihcs.ac.ir/article_826.html

سبک یک متن چگونگی استفادة نویسنده یا شاعر از زبان و حاصل انتخاب‌های وی از میان گنجینة زبانی فرهنگ خود است. در این انتخاب ذهن و روان هنرمند تأثیر دارد و هنرمند است که تصمیم می‌گیرد یک مضمون را به چه شیوه‌ای بیان کند. بنابراین، سبک نویسنده یا شاعر بازتاب نگاه خاص او به جهان درون و بیرون است که در بیان وی متجلی می‌شود. اگر هنرمند نگاه تازه‌ای داشته باشد، برای انتقال مفاهیم ذهنی خود از زبان تازه‌ای استفاده می‌کند و ناگزیر دست به گزینش‌های خاص در زبان می‌زند. وی در این گزینش سلیقه‌های شخصی خود را در زبان اعمال می‌‌کند و گاه از هنجارهای متعارف زبان خارج می‌شود. به این ترتیب سبک محصول گزینش خاص هنرمند از واژه‌هاست. در این مقاله تأثیر گزینش زبانی در شکل‌گیری سبک یک هنرمند از دیدگاه پاول سیمپسون (P. Simpson)، سبک‌شناس معاصر، بررسی می‌شود.

 سبک سبک‌شناسی نظام گذرایی پاول سیمپسون گزینش ادبی منابع ابن منظور، محمد بن مکرم (بی‌تا). لسان‌العرب، دارالفکر ـ دارصادر. بهار، محمدتقی (1381). سبک‌شناسی یا تاریخ تطور نثر فارسی، ج 1، تهران: زوار. رستم‌بیک تفرشی، آتوسا (1389). «بررسی زبان‌شناختی گفتمان نوشتاری دانش‌آموزان کم‌توان ذهنی آموزش‌پذیر در چهارچوب دستور نقش‌گرای نظام‌مند هالیدی»، رسالة دکتری، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی. زرین‌کوب، عبدالحسین (1356). شعر بی‌دروغ شعر بی‌نقاب، تهران: جاویدان. سپهری، سهراب (1379). هشت کتاب، تهران: طهوری. شاملو، احمد (1384). مجموعه آثار، دفتر یکم: شعرها، تهران: نگاه. شمیسا، سیروس (1375). کلیات سبک‌شناسی، تهران: فردوس. کاتانو، جیمزو (1384). «سبک‌شناسی»، ترجمة فرزین قبادی، نامة فرهنگستان، ش 28. کادن، جی ای (1380). فرهنگ ادبیات و نقد، ترجمة کاظم فیروزمند، تهران: شادگان. مهاجر، مهران و محمد نبوی (1376). به سوی زبان‌شناسی شعر، تهران: نشر مرکز. ولک، رنه و آوستن وارن (1382). نظریة ادبیات، ترجمة ضیاء موحد و پرویز مهاجر، تهران: علمی و فرهنگی. Halliday, M. A. K. (1994). An Introduction to Functional Grammar, London: Edward Arnold. Simpson, Paul (1993). Language, Ideology and Point of View, London: Routledge. Simpson, Paul )2004(. Stylistics, London: Routledge. منابع دیگر آریا‌ن‌پور کاشانی، منوچهر (1372). فرهنگ پیشرو (انگلیسی ـ فارسی)، 6 ج، تهران: نشر الکترونیکی و اطلاع‌رسانی جهان‌رایانه. آقاگل‌زاده، فردوس (1390). «سبک‌شناسی داستان بر اساس فعل: رویکرد نقش‌گرا»، بهار ادب، ش 1. باطنی، محمدرضا (1389). توصیف ساختمان دستوری زبان فارسی، تهران: امیرکبیر. حق‌شناس، علی‌محمد (1388). فرهنگ معاصر هزاره (انگلیسی ـ فارسی)، تهران: فرهنگ معاصر. دبیرمقدم، محمد (1378). زبان‌شناسی نظری، تهران: سخن. ریچارد، جک، جان پلت، و هایدی وبر (1375). فرهنگ توضیحی زبان‌شناسی کاربردی لانگمن (انگلیسی ـ فارسی)، ترجمة حسین وثوقی و دیگران، تهران: مرکز ترجمه و نشر کتاب. ساغروانیان، جلیل (1369). فرهنگ اصطلاحات زبان‌شناسی: موضوعی ـ توصیفی، مشهد: نما. سمندری، عبدعلی (1349). «مقایسة ساختمان دستوری زبان‌های فارسی و انگلیسی بر مبنای نظریة مقوله و میزان»، رسالة دکتری، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی. شریعت‌زاده، ناهید (1374). واژه‌نامة زبان‌شناسی، تهران: سهیل. صفوی، کورش (1386). هفت گفتار دربارة ترجمه، تهران: نشر نی. عاصی، مصطفی و محمد عبدعلی (1375). واژگان گزیدة زبان‌شناسی، تهران: سخن. همایون، همادخت (1379). واژه‌‌نامة زبان‌شناسی و علوم وابسته، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
Institute for Humanities and Cultural Studies کهن‌نامه ادب پارسی 2383-0603 Institute for Humanities and Cultural Studies 16 علمی-پژوهشی بحثی دربارة «حصر و قصر» در بلاغت فارسی . گلی احمد دانشیارتربیت معلم آذربایجان 22 05 2013 4 1 95 109 30 01 2003 10 05 2013 Copyright © 2013, Institute for Humanities and Cultural Studies. 2013 https://classicallit.ihcs.ac.ir/article_830.html

از جمله بحث‌های پیچیده در بلاغت فارسی «حصر و قصر» در علم معانی است. دشواری موضوع از یک سو و تقلید و تأثیرپذیری محض از قواعد و شیوه‌های حصر و قصر زبان عربی و تطبیق آن با نمونه‌های زبان فارسی از سوی دیگر، همچنین، تفاوت ساختاری و نحوی این دو زبان با یک‌دیگر، از جمله عوامل پریشانی نوشته‌های صاحبان این فن در بلاغت فارسی است. برای نمونه، آیا آن‌چه در آغاز جملات محصور در زبان فارسی می‌آید مثل زبان عربی همیشه مقصور است؟ یا حصر و قصر فقط در جملات اسنادی است؟ آیا تکرار موجب حصر می‌شود؟ سؤالاتی از این قبیل ذهن مدرس را هنگام تدریس به خود مشغول می‌کند. در این مختصر کوشش شده است ضمن نقد آرا و عقاید علمای بلاغت در این خصوص، حدود و حریم موضوع مورد بحث در بلاغت فارسی روشن و مشخص شود.

 بلاغت حصر و قصر زبان فارسی زبان عربی منابع آهنی، غلامحسین (1360). معانی و بیان، تهران: بنیاد قرآن. احمدنژاد، کامل (1385). معانی و بیان، تهران: زوار. تجلیل، جلیل (1363). معانی و بیان، تهران: مرکز نشر دانشگاهی. تفتازانی، سعدالدین (1368). شرح المختصر، قم: تقی علّامه. تقوی، نصرالله (1363). هنجار گفتار، اصفهان: فرهنگسرای اصفهان. الجارم، علی و دیگران (1379). البلاغه الواضحه، تهران: الهام. جرجانی، عبد القاهر (1368). دلائل الاعجاز فی القرآن، ترجمه و تحشیۀ رادمنش، مشهد: آستان قدس رضوی. حافظ، خواجه شمس‌الدین محمد (1379). دیوان، تصحیح رشید عیوضی، تهران: امیرکبیر. حسام العلما، عبدالحسین (بی‌تا). دررالادب، بی‌نا. خاقانی، افضل‌الدین (1375). دیوان، ویراستۀ میرجلال‌الدین کزازی، تهران: نشر مرکز. رجایی، محمدخلیل (1359). معالم البلاغه، شیراز: دانشگاه شیراز. رضانژاد، غلامحسین (1367). اصول علم بلاغت، تهران: الزهرا. رنجبر، احمد (1385). معانی، تهران: اساطیر. سپهری، سهراب (1386). هشت کتاب، تهران: طهوری. سعدی، مصلح بن عبدالله (1369). بوستان، تصحیح غلامحسین یوسفی، تهران: خوارزمی. سنایی، مجدود بن آدم (1377). حدیقة الحقیقة، تصحیح و تحشیه مدرس رضوی، تهران: دانشگاه تهران. شاملو، احمد (1379). آیدا در آینه، تهران: زمانه. شمیسا، سیروس (1378). بیان و معانی، تهران: فردوس. شمیسا، سیروس (1374). معانی، تهران: میترا. صفا، ذبیح‌الله (1364). آئین سخن، تهران: ققنوس. طبیبیان، سیدحمید (1388). برابری‌های علوم بلاغت در فارسی و عربی، تهران: امیرکبیر. کزازی، میرجلال‌الدین (1380). زیبا‌شناسی سخن پارسی 2، معانی، تهران: نشر مرکز. مولوی، جلال‌الدین محمد (1362). کلیات شمس، تصحیح بدیع الزّمان فروزانفر، تهران: امیرکبیر. ناصر خسرو، ابومعین (1368). دیوان، تصحیح مینوی و محقق، تهران: دانشگاه تهران. نظامی، الیاس (1363). مخزن الاسرار، تصحیح بهروز ثروتیان، تهران: توس. نظیری نیشابوری، محمدحسین (بی‌تا). دیوان، به تصحیح محمدرضا طاهری، تهران: نگاه. هاشمی، احمد (بی‌تا). جواهر‌البلاغه، بیروت: دار احیاء التراث العربی. همایی، جلال‌الدین (1370). معانی و بیان، تهران: هما. منابع دیگر خطیب قزوینی، محمد بن عبدالرحمان (بی‌تا). تلخیص المفتاح، شرح عبدالرحمان برقوقی، قاهره: بی‌نا. زاهدی، زین‌الدین جعفر (بی‌تا). روش گفتار، مشهد: دانشگاه مشهد. شاملو، احمد (1376). در آستانه، ‌تهران: نگاه. صالح مازندرانی، محمد هادی بن محمد (1376). انوار البلاغه، به کوشش محمدعلی غلامی‌نژاد، تهران: مرکز فرهنگی نشر قبله. ضیف، شوقی (1383). تاریخ تطوّر علوم بلاغت، ترجمۀ محمدرضا ترکی، تهران: سمت. علوی مقدم، محمد (1379). معانی و بیان، تهران: سمت. گلی، احمد (1388). بلاغت فارسی، معانی و بیان، تبریز: آیدین. نصیریان، یدالله (1378). علوم بلاغت و اعجاز قرآن، تهران: سمت.
Institute for Humanities and Cultural Studies کهن‌نامه ادب پارسی 2383-0603 Institute for Humanities and Cultural Studies 16 علمی-پژوهشی بررسی و تحلیل تحریفات دیوان امامی هروی (د 686) با مطابقه با کهن‌ترین نسخة موجود . یلمه‌ها احمدرضا دانشیارادبیات دانشگاه آزاد-دهاقان 22 05 2013 4 1 95 109 29 01 2013 10 05 2013 Copyright © 2013, Institute for Humanities and Cultural Studies. 2013 https://classicallit.ihcs.ac.ir/article_832.html

رضی‌الدین عبدالله بن محمد، معروف به امامی هروی، ادیب و شاعر قرن هفتم هجری قمری، معاصر سعدی و مجد همگر و ملک‌الشعرای دربار قراختاییان کرمان بوده است. علاوه بر شعر و علوم بلاغی، در ادبیات عرب و علوم عقلی از سرآمدان روزگار خود بود و رساله‌ای به عربی در شرح قصیدة ذوالرمه (شاعر معروف عرب د 117 ق) دارد. دیوان این شاعر، فقط یک بار، آن هم در 1343 شمسی به ‌کوشش همایون شهیدی از سوی انتشارات علمی چاپ شده است. مصحح در تصحیح این دیوان، سه نسخة متأخر و مغلوط در دسترس داشته و بسیاری از ابیات دیوان، به صورت تحریف‌شده، مبهم و ناقص ضبط شده است. نگارنده در این مقاله سعی کرده است که با معرفی قدیمی‌ترین نسخه از دیوان این شاعر، که فقط سیزده سال پس از وفات وی کتابت شده، و نیز مقابله و مطابقت این نسخة نفیس با نسخه‌های دیگر، از جمله نسخة مکتوب به سال 741 و 1003 هجری قمری، بسیاری از ابیات تحریف‌شده و ناقص این دیوان را تصحیح و تکمیل کند.

 دیوان امامی هروی نسخه‌های خطی قدیمی‌ترین نسخه تصحیح شعر فارسی منابع امامی هروی، رضی‌الدین عبدالله (1003 ق). دیوان، نسخة خطی 1183 کتاب‌خانة مجلس شورای اسلامی، نستعلیق غلامحسین جولاق. امامی هروی، رضی‌الدین عبدالله (1263 ق). دیوان، نسخة موزة بریتانیا، فیلم 702 دانشگاه تهران. امامی هروی، رضی‌الدین عبدالله (1343). دیوان، به کوشش همایون شهیدی، تهران: علمی. امامی هروی، رضی‌الدین عبدالله (699 ق). دیوان، نسخة خطی کتاب‌خانه چستربیتی دوبلین، فیلم 1865 دانشگاه تهران. پادشاه، محمد (1364). آنندراج، به کوشش محمد دبیرسیاقی، تهران: خیام. دانش‌پژوه، محمدتقی (1348). فهرست میکروفیلم‌‌های کتاب‌خانة مرکزی دانشگاه تهران، انتشارات دانشگاه تهران. سجادی، سیدضیاء‌الدین (1382). فرهنگ لغات و تعبیرات دیوان خاقانی، تهران: زوار. شهیدی، سیدجعفر (1376). شرح لغات و مشکلات دیوان انوری ابیوردی، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی. صفا، ذبیح‌الله (1373). تاریخ ادبیات ایران، تهران: فردوس. مایل هروی، نجیب (1369). نقد و تصحیح متون، مشهد: آستان قدس رضوی. مایل هروی، نجیب (1380). تاریخ نسخه‌پردازی و تصحیح انتقادی نسخه‌های خطی، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی. نفیسی، سعید (1344). تاریخ نظم و نثر در ایران و زبان فارسی، تهران: کتاب‌فروشی فروغی.