نقد کهن‌الگوی مادرمثالی در گرشاسب‌نامه

نوع مقاله: علمی-پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری زبان و ادبیّات فارسی، دانشگاه حکیم سبزواری

2 استادیار گروه زبان و ادبیّات فارسی، دانشگاه حکیم سبزواری

3 دانشیار گروه زبان و ادبیّات فارسی، دانشگاه حکیم سبزواری

چکیده

مادرمثالی، از قدیمی‌ترین کهن‌الگوهای جهان و مفهومی بسیار گسترده است که از نخستین دوره‌های حیات بشر تا به امروز در ذهن و روح آدمی حضوری پررنگ داشته و منجر به خلق اسطوره‌های مشابهی در همۀ فرهنگ‌ها و سرزمین‌ها شده است. طبعاً نیاکان ایرانی ما، به عنوان جزیی از یک کُلّ گسترده، ناخودآگاه با کهن‌الگوها در ارتباط بوده‌اند. بررسی و آشکار کردن مادرمثالی در اثرِ کهنِ گرشاسب‌نامه، ما را در شناخت بیشتر دنیای گذشتگان و روح و ذهن نیاکانمان یاری خواهدکرد. در گرشاسب‌نامه، بیشترین نمود مادرمثالی را در عناصراربعه، به‌ویژه خاک و آب می‌بینیم. برخی موجودات و رویدادهای کتاب و کارکرد آن‌ها نیز بیانگر وجوهی از مادرمثالی هستند. در این پژوهش، خواهیم کوشید تا آشکار کنیم که مادرمثالی، در چه قالب‌ها و چهره‌هایی نمایان می‌شود؟ این چهره‌ها و قالب‌ها در گرشاسب‌نامه کدامند؟ هریک از چهره‌ها و قالب‌ها نشان دهندۀ کدام جنبۀ وجودی مثبت یا منفی مادرمثالی است؟

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

.

نویسندگان [English]

  • Parvin Hashempoor 1
  • Ahmad Khajehim 2
  • . . 3
  • ali tasnimi 2
1 Ph.D. student Hakim Sabzevari University
2 Assistant Professor of Hakim Sabzevari University
3 Associate Professor, Faculty of literature and humanities, Hakim Sabzevari University
چکیده [English]

..

قرآن کریم (1394). ترجمۀ محمّد مهدی فولادوند، تهران: انتشارات اسوه.

اسدی‌طوسی، ابونصر علی­بن احمد(1389). گرشاسب­نامه، تصحیح حبیب یغمایی، تهران: انتشارات دنیای کتاب.

اردستانی رستمی، حمیدرضا(1393). «اسطورۀ زادن زروان»، مجلّۀ شعرپژوهی(بوستان ادب)، دانشگاه شیراز، سال ششم شمارۀ اول، بهار 1393، پیاپی 19، ص 54-27.

اردستانی‌رستمی، حمیدرضا(1394). «نمودهای زروانی در متن‌های ایرانی»، مجلّۀ مطالعات ایرانی، دانشکدۀ ادبیّات و علوم انسانی دانشگاه شهید باهنر کرمان، سال چهارم، شمارۀ 27، بهار و تابستان 1394، ص 25-1.

اسمیت، ژوئل(1383). فرهنگ اساطیر یونان و روم، ترجمۀ شهلا برادران، تهران: انتشارات روزبهان.

اقبالی، ابراهیم؛ قمری گیوی، حسین؛ مرادی، سکینه(1386). «تحلیل داستان سیاوش بر پایۀ نظریات یونگ»، پژوهش زبان و ادبیّات فارسی، شمارۀ 8، صص 86-69.

اکبرزاده، محمدعلی(1378). رنگ و تربیت، تهران: انتشارات میشا.

الیاده، میرچا(1375). اسطوره، رؤیا، راز، ترجمۀ رؤیا منجّم، تهران: انتشارات فکر روز.

الیاده، میرچا(1376). رساله در تاریخ ادیان، ترجمه جلال ستاری، تهران: انتشارات سروش.

اوداینیک، ولودیمیر والتر(1388). یونگ و سیاست، ترجمۀ علیرضا طیّب، تهران: نشر نی.

اوستا(1392). اوستا(دوجلدی)، گزارش و پژوهش جلیل دوستخواه، تهران: انتشارات مروارید.

اوشیدری، جهانگیر(1389). دانشنامه مزدیسنا(واژه‌نامۀ توضیحی آیین زرتشت)، تهران: نشر مرکز.

ایونس، ورونیکا(1373). اساطیر هند، ترجمۀ باجلان فرّخی، تهران: انتشارات اساطیر.

باشلار، گاستون(1364). روانکاوی آتش، ترجمۀ جلال ستّاری، تهران: انتشارات توس.

بررسی دستنویس م.او29 (1378). آوانویسی و ترجمه از متن پهلوی: کتایون مزداپور، تهران: آگاه.

بلعمی، ابوعلی محمّدبن‌محمّد، (1353). تاریخ بلعمی، به کوشش محمّدتقی بهار و به کوشش محمّدپروین گنابادی، 2 جلد، تهران: کتابفروشی زوّار.

بوکور، مونیک دو(1376). رمزهای زنده جان، ترجمۀ جلال ستاری، تهران: نشر مرکز.

بهار، مهرداد(1391). پژوهشی در اساطیر ایران(پارۀ نخست)، تهران: انتشارات توس.

بهار، مهرداد(1375). ادیان آسیایی پررنگ، تهران: نشر چشمه.

پورخالقی چترودی، مهدخت(1387). درخت شاهنامه، مشهد: انتشارات به‌نشر.

تاریخ سیستان (1314). تصحیح ملک‌الشعرا بهار، تهران: مؤسسه خاور.

جابز، گرترود(1370). سمبل­ها(کتاب اوّل:جانوران)، ترجمۀ محمّدرضا بقاپور، بی‌جا، ناشر: مترجم.

داد، سیما(1375). فرهنگ اصطلاحات ادبی، تهران: انتشارات مروارید.

دادگی، فرنبغ(1369). بندهش، ترجمۀ مهرداد بهار، تهران: اتشارات توس.

دلاشو، م.لوفر(1366). زبان رمزی قصّه­های پریوار، ترجمۀ جلال ستّاری، تهران: انتشارات توس.

دهقانی، زهرا؛ خوش نظر، رحیم (1390). «زاهد غار نشین؛ تجلّی یک کهن‌الگو در نگارگری»، کتاب ماه هنر، شماره 154، تیر 1390، صص 89-82.

دیچز، دیوید(1366). شیوههای نقدادبی، ترجمۀ غلامحسین یوسفی و محمّدتقی صدقیانی، تهران: انتشارات علمی.

رضی، هاشم(1390). جشن‌های آتش، تهران: انتشارات بهجت.

روایت پهلوی(1367). ترجمۀ مهشیدمیرفخرایی، تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.

روزنبرگ، دونا(1379). اساطیر جهان؛ داستان‌ها و حماسه‌ها، ترجمۀ عبدالحسین شریفیان، تهران: اساطیر.

زادسپرم(1366). گزیده‌های زادسپرم، ترجمۀ محمّدتقی راشدمحصّل، تهران: مؤسسه مطالعات‌و‌تحقیقات فرهنگی.

زینر، رابرت چارلز(1375). زروان یا معمای زرتشتی‌گری، ترجمۀ تیمور قادری، تهران: انتشارات فکر روز.

ژایران، فیلیکس؛ لاکوئه، گ؛ دلاپورت، لویی ژوزف(1375). اساطیر آشور و بابل، ترجمۀ ابوالقاسم اسماعیل‌پور، تهران: انتشارات فکر روز.

سرلو، خوان ادواردو(1389). فرهنگ نمادها، ترجمۀ مهرانگیز اوحدی، تهران: انتشارات دستان.

سلمانی‌نژاد، صغری؛ سیف و موسیوند(1391). «بررسی و تحلیل چیستی و چگونگی ظهور کهن‌الگوی آنیما و آنیموس در شعر طاهره صفارزاده»، نشریة زن در فرهنگ و هنر، دورة 4 ،ش اول، ص107ـ126.

شمیسا، سیروس(1382). داستان یک روح، تهران: انتشارات فردوس.

فردوسی، ابوالقاسم(1389). شاهنامه، به‌کوشش جلال خالقی مطلق، تهران: مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی.

فروزنده؛ مسعود، سورانی؛ زهره(1389). «بررسی کهن‌الگوها در شعر اخوان»، فصلنامۀ تخصّصی پیک‌نور زبان و ادبیّات فارسی، سال اوّل، شمارۀ دوم، صص 132-112.

فریزر، جیمزجرج(1383). «شاخۀ زرّین»، ترجمۀکاظم فیروزمند، تهران: مؤسسۀ انتشارات آگاه.

قائمی، فرزاد؛ یاحقّی، محمدجعفر؛ پورخالقی، مهدخت(1388). «تحلیل نمادینگی عناصر خاک و باد در اساطیر و شاهنامۀ فردوسی...»، فصلنامه ادبپژوهی، شماره 10، دانشگاه گیلان، ص 82-58.

قربان صبّاغ، محمودرضا(1392). «بررسی ساختار در هفت خان رستم»، مجلۀ جستارهای ادبی، شمارۀ 180، صص 56-27.

کتاب مقدّس، عهد عتیق(ترجمه فارسی)(1319/1940م). لندن: برتش و فورن بیبل سوسایتی.

کوپر، جی.سی(1380). فرهنگ مصوّر نمادهای سنتی، ترجمۀ ملیحه کرباسیان، تهران: نشر فرشاد.

گورین، ویلفرد.ال؛ لیبر، ارل.جی؛ ویلینگهام، جان.ار؛ لی،مورگان (1377). راهنمای رویکردهای نقد ادبی، ترجمۀ زهرا میهن‌خواه، تهران: انتشارات اطلاعات.

مک‌کال، هنریتا؛ کرتیس، وستاسرخوش؛ بیرل، آن؛ توب، کارل؛ اورتون، گری(1389). جهان اسطوره‌ها 2، ترجمۀ عبّاس مخبر، تهران: نشر مرکز.

مورنو، آنتونیو(1388). یونگ، خدایان و انسان مدرن، ترجمۀ داریوش مهرجویی، تهران: نشر مرکز.

واحد دوست، مهوش(1387). نهادینه­های اساطیری در شاهنامه­ی فردوسی، تهران: انتشارات سروش.

ورزمان، مارتن یوزف(1383). آیین میترا، ترجمۀ بزرگ نادرزاده، تهران: نشر چشمه.

ویو، ژ.(1375). فرهنگ اساطیر مصر، ترجمۀ ابوالقاسم اسماعیل‌پور، تهران: انتشارات فکر روز.

یاوری، حورا(1374). روانکاوی و ادبیّات، چاپ اوّل، تهران: نشر تاریخ ایران.

یونگ، کارل‌گوستاو(1368). چهار صورت مثالی، ترجمۀ پروین فرامرزی، مشهد: انتشارات آستان قدس.

یونگ، کارل‌گوستاو(1372). روان­شناسی و کیمیاگری، ترجمۀ پروین فرامرزی، مشهد: انتشارات آستان قدس.

یونگ، کارل‌گوستاو(1383). انسان و سمبولهایش، ترجمۀ محمود سلطانیه، تهران: انتشارات جامی.

یونگ، کارل‌گوستاو(1384). رؤیاها، ترجمۀ ابوالقاسم اسماعیل­پور، تهران: نشر کارون.

یونگ، کارل‌گوستاو(1385). روان­شناسی ضمیر ناخودآگاه، ترجمۀ علی امیری، تهران: انتشارات علمی‌فرهنگی.

یونگ، کارل‌گوستاو(1386). تحلیل رؤیا، ترجمۀ رضا رضایی، تهران: نشر افکار.

یونگ، کارل‌گوستاو(1390). خاطرات، رؤیاها، اندیشه­ها، ترجمۀ پروین فرامرزی، مشهد: انتشارات به‌نشر.

Bell, A., & Strieber, W. (2004). The coming global superstorm, Pocket Books.

Bierlein, J. F. (1994). Parallel myths. Ballantine Books.

Cirlot, J. E. (1971). A dictionary of symbols. Trans, Jack Sage, Second edition, Routledge & Kegan Paul Ltd, London.

Freud, S. (1990). Delusion and dreams in Jensen's "Gradiva". Trans. James Strachey. London: Penguin.

Greenberg, G. (2002). 101 myths of the bible: How ancient scribes invented biblical history. Second Edition. Sourcebooks, Inc.

Harrison, S. (1990). Mother earth, father sky. Doubleday.

Hastings, J, & Driver, S. R. (2004). A Dictionary of the Bible. Volume II, Part I (Feign - Hyssop). The Minerva Group, Inc.

Griffith, R. T. (1976). Hymns of the Rig Veda. Trans. R.T. Griffith, Orient Book Distributors.

Littleton, C. S. (2005). Gods, goddesses, and mytholog. Marshall Cavendish Corporation.

Meyer, M. (2007). The Bedford introduction to literature: Reading, thinking, writing. Bedford/St. Martin's.

Stevens, A. (1990). On Jung. Taylor & Francis.

Worcester, E. (1901). The book of genesis in the light of modern knowledge. McClure, Phillips & co.

Yang, L., Deming A., & Turner, J. A. (2005). Handbook of Chinese mythology. ABC-Clio.