پیشنهادی تازه دربارة معنا و صورت‌های نوشتاریِ «گاوکیل» در زبان فارسی

نوع مقاله: علمی-پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه پیام نور

چکیده

در متون کهن، «کاوکیل»، «کاکیل»، «کالیل» و«کاکثل» بر یکی از جشن­های ایران باستان و نژاد خاصی از گاو اطلاق شده است. هدف این مقاله، بررسی این نشانه­ها و بیان مدلول آن­هاست. به ­این منظور، نخست، با استناد به رسم­الخط فارسی قدیم، نشان داده می­شود که شکل­های مذکور، املاهای دیگری از »گاوکیل»­اند؛ سپس این پیشنهاد مطرح می­شود که «کیل» در این کاربرد، معادل کج است که از طریق ترکیبِ «کج و کول»، به فارسی امروز نیز رسیده ­است. بر پایۀ یافته­های این پژوهش، «گاوکیل»، برای نامیدن نژادی از گاو، با موهایی بلند و دمی شبیه دم اسب به کار رفته که یکی از زیستگاه­های آن بخش­هایی از خراسان بزرگ است و در متون فارسی از آن، با نام­های «کژگاو»، «غَژغاو» و«غشغا» نیز یاد شده ­­است. با توجه به معنای ضمنی «کژ» در زبان پارتی و «کیل» در ترجمه­های کهن قرآن، می­توان «کژگاو/ گاوکیل» را معادلِ گاو سرکش دانست.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

.

نویسنده [English]

  • mohsen sadeghi
.
چکیده [English]

.

ابن حسن اسفندیار، بهاالدین (1389). تاریخ طبرستان، به تصحیح عباس اقبال آشتیانی، تهران: اساطیر.

اخوان زنجانی، جلیل(1390). «بررسی واژة گاوگیل از نظر زبان­شناسی»، مجلة بخارا، س 14، ش80.

اسعدگرگانی، فخرالدین (1314). ویس و رامین(یک داستان عاشقانة ایران باستان که فخرالدین گرگانی در حدود446 هجری از پهلوی به نظم درآورده)، به تصحیح مجتبی مینوی، تهران: فخررازی.

انوری، حسن(1383). فرهنگ روز سخن، تهران: سخن.

بیرونی، ابوریحان محمد بن احمد (1352). آثارالباقیه، با ترجمة اکبر دانا سرشت، تهران: ابن سینا.

بیرونی، ابوریحان محمد بن احمد (1392). آثارالباقیه عن القرون الخالیه، ترجمه و تعلیق پرویز سپتمان(اذکائی)، تهران: نی.

پوپل، کریم (13/5/1396). «وضیعت حیات وحش در افغانستان»، معلومات محیط زیستی هرات- افغانستان، http://heratenvironment.blogfa.com.

پورداود، ابراهیم (1390). هرمزدنامه، تهران: دنیای کتاب.

حسن دوست، محمّد (1389). فرهنگ تطبیقی موضوعی زبان­ها و گویش­های ایرانی نو،  ج2، تهران: نشر آثار.

حسن دوست، محمّد (1393). فرهنگ ریشه شناختی زبان فارسی، ج4، تهران: نشر آثار.

دهخدا، علی­اکبر(1365).  لغت­نامه، تهران: مؤسسة لغت­نامه.

رواقی، علی(1371). ذیل فرهنگ­های فارسی، با همکاری مریم میرشمسی، تهران: هرمس.

سجزی، محمود ­بن ­عمر ­بن ­محمود ­بن ­منصور ­القاضی(1371). مهذب­الاسماء فی مرتّب الحروف و الاشیاء، به تصحیح محمّد مصطفوی، تهران: علمی و فرهنگی.

صادقی، علی اشرف(1389). «یک معنی ناشناختة کلمة پهلوی در زبان فارسی»، فرهنگ نویسی، ش3.

عطار نیشابوری، فریدالدین محمد بن ابراهیم (1388). مصیبت­نامه، مقدمه، تصحیح و تعلیقات محمدرضا شفیعی کدکنی، تهران: سخن.

کیا، صادق (1390). واژه­نامة شصت و هفت گویش ایرانی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.

مالمیر، تیمور (1391). «تصحیح و تبیین برخی دشواری­های متون کهن بر اساس گویش لری»،  ادب پژوهی گیلان، س 6، ش20.

متینی، جلال (1346). «رسم الخط فارسی در قرن پنجم هجری»، مجلة دانشکده ادبیات مشهد، ش10 و11.

محمدپاشا (1363). فرهنگ جامع فارسی(آنندراج)، تهران: کتاب­فروشی خیام.

مینورسکی، ولادیمیر(1375). «ویس و رامین داستان عاشقانه پارتی» ترجمة مصطفی مقربی(در مجموعه مقالاتِ هجده گفتار به کوشش مصطفی مقربی).

یاحقی، محمّدجعفر(1371). فرهنگنامةقرآنی بر اساس 142 نسخه کهن محفوظ در کتابخانه مرکزی آستان قدس رضوی،ج1 و 3، مشهد: مؤسسه چاپ و انتشارات آستان قدس رضوی.