مقایسه ویژگی‌های شاه در شاهنامه فردوسی با رئیس مدینه فاضله فارابی

نوع مقاله : علمی-پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناس ارشد زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه گلستان، گلستان، ایران

2 دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه گلستان ، گلستان، ایران

10.30465/cpl.2021.5797

چکیده

تصوّر ایجاد جامعه­ای آرمانی و تبدیل موقعیت موجود به شرایط مطلوب در ادوار گوناگون، توجه اندیشمندان مختلف را به خود جلب کرده است. رویای ساخت اجتماعی فارغ از هر عیب و نقص، در آثار بزرگانی چون افلاطون و فارابی به چشم می­خورد. هدایت چنین جامعه­ای از منظر افلاطون بر عهده فیلسوفان و از دیدگاه فارابی بر عهده حکیمی است که بین شریعت و حکمت پیوند ایجاد کرده باشد. فارابی برای رئیس مدینه خود هفت ویژگی برمی­شمرد که مهمترین آنها ارتباط با عالم معنا و دریافت وحی است. در میان شعرا نیز گاه کسانی چون فردوسی و نظامی به چشم می­خورند که چنین دغدغه­های آرمان­گرایانه­ای داشته و اندیشه­های خود در این باره را در شعرشان بازتاب داده­اند. فردوسی آنچنان که از شاهنامه برمی­آید شاهان آرمانی ایران باستان را به عنوان الگویی شایان توجه برای حاکمان عصر خود مطرح نموده است. مقایسه این خصوصیات با رئیس مدینه فاضله فارابی، نشان می­دهد که ویژگی های مشترک والبته وجوه افتراقی بین شاه و رئیس مدینه وجود دارد. نویسندگان در این مقاله، سعی در نمایاندن این وجوه اشتراک و افتراق دارند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

A Comparative Analysis of Characteristics between the King in Ferdowsi’s Shahnameh and the Head Member of Farabi’s Utopia

نویسندگان [English]

  • Fateme Sadeghli 1
  • Vahid Rooyani 2
1 . M.A. in Persian Language and Literature, Golestan University, Golestan, Iran.
2 Associate Professor in Persian Language and Literature, Golestan University, Golestan, Iran.
چکیده [English]

The notion of establishing an ideal society and transforming current situations into favorable conditions has attracted great attention of different thinkers in different time periods. The dream of creating a society, free from any defect, can be found in works of great figures like Plato and Farabi. From the Plato's point of view, it is the responsibility of philosophers to lead such a society, while Farabi imposes the duty on a sage who has established a link between Sharia and wisdom. Farabi lists a series of seven characteristics for the head/prophet of his utopia, among which the most important is communication with the world of meaning and receiving revelation. Further, some poets like Ferdowsi and Nezami have similar idealistic concerns and reflect their thoughts on their poems. As appeared from the Shahnameh, Ferdowsi has proposed ideal kings of the ancient Iran as a remarkable pattern for the rulers of his own era. A comparison of these characteristics to the head of the utopia from Farabi reveals common features and, albeit, separate differences between the king and the head. In the current study, the authors seek to find similarities and differences.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Farabi
  • Ferdowsi
  • Head of the Utopia
  • Ideal King
  • Ideal Society
  1. آموزگار، ژاله (1391)، تاریخ اساطیری ایران، تهران: سمت، چاپ سیزدهم.
  2. احمدوند، شجاع؛ بردبار، احمدرضا (1395)، «تطبیق فیلسوف شاه‌ افلاطونی بر شاه ‌آرمانی ایران باستان»، فصلنامه پژوهش­های راهبردی سیاست. شماره ۱۸. صص 9- 33.
  1. اصیل، حجت اله (1393)، آرمانشهر در اندیشه ایرانی، تهران: نشر نی، چاپ سوم.
  2. اعتماد مقدم، علیقلی (۱۳۵۰)، آیین شهریاری در ایران بر بنیاد شاهنامه فردوسی، تهران: نشر وزارت فرهنگ و هنر.
  3. بهار، مهرداد (1396)، پژوهشی در اساطیر ایران، تهران: نشر آگه، چاپ سیزدهم.
  4. تکمیل همایون، ناصر (1382)، نظام و نهادهای آموزشی در ایران باستان، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی.
  5. تَنسر (1392)، نامه تنسر به گشنسب، تصحیح مجتبی مینوی، تهران: دنیای کتاب، چاپ دوم.
  6. ثاقب­فر، مرتضی (1387)، شاهنامه فردوسی و فلسفه تاریخ ایران، تهران: معین، چاپ دوم.
  7. جمشیدیها، غلامرضا؛ دیباجی فروشانی، شکوه (1394)، «مفهوم عدالت از دیدگاه فارابی و ابن خلدون»، فصلنامه نظریه­های اجتماعی متفکران مسلمان، سال 5، شماره 1، 81-104.
  8. جوانشیر، ف. م.(1393)، حماسه داد، تهران: فردوس.
  9. حمیدیان، سعید (1393)، درآمدی بر اندیشه و هنر فردوسی، تهران: ناهید، چاپ چهارم.
  10. حیاتی، صفر (1384)، «پژوهشی تطبیقی بر آرمانشهر اسطوره­ای جمشید و مدینه فاضله فارابی»، مجله مطالعات علوم اجتماعی ایران، شماره 7، صص 155- 172.
  11. داوری اردکانی، رضا (1389)، فارابی فیلسوف فرهنگ، تهران: نشر سخن، چاپ اول.
  12. رستم وندی، تقی (1392)، اندیشة ایرانشهری در عصر اسلامی، تهران: امیرکبیر، چاپ دوم.
  13. رضایی راد، محمد (1378)، مبانی اندیشه سیاسی در خرد مزدایی، تهران: طرح نو.
  14. روحانی، فؤاد (۱۳۸۸)، جمهور افلاطون، تهران: نشر علمی و فرهنگی، چاپ دوم.
  15. رویانی، وحید؛ موسوی، صفیه (1393)، «مقایسه تطبیقی فرّه ایزدی در شاهنامه و مهابهاراتا»، مجله جستارهای ادبی، شماره 187، صص 59- 82.
  16. ریاحی، محمد امین ( 1389)، فردوسی، تهران: طرح نو، چاپ پنجم.
  17. زمانی، حسین (۱۳۹۰)، «شاه آرمانی در ایران باستان و بایستگی‌های او»، فصلنامه تاریخ پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، سال دوم، شماره ۷، صص 118- 133.
  18. شعبانی، رضا (۱۳۸۸)، مبانی تاریخ اجتماعی ایران، تهران: نشر قومس، چاپ دوم.
  19. فارابی، ابونصر محمد (1361). اندیشه­های اهل مدینه فاضله، ترجمه سیدجعفر سجادی، تهران: کتابخانه طهوری، چاپ دوم.
  20. ..................... (1358)، سیاست مدینه، ترجمه سیدجعفر سجادی، تهران: انجمن فلسفه ایران.
  21. فردوسی، ابوالقاسم (1394)، شاهنامه، تصحیح جلال خالقی مطلق (چهارجلدی)، تهران: سخن.
  22. فشارکی، حسن (1397)، شاهنامه از دو منظر، تهران: نشر نگاه، چاپ دوم.
  23. کنت، رولاند. ج. (1379)، فارسی باستان، ترجمه سعید عریان، تهران: پژوهشگاه فرهنگ و هنر اسلامی.
  24. گزیده‌های زادسپرم (1366)، ترجمۀ محمّدتقی راشد محصّل، تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
  25. مجتبایی، فتح‌الله (۱۳۵۲)، شهر زیبای افلاطون و شاهی آرمانی در ایران، تهران: نشر انجمن فرهنگ ایران باستان.
  26. محمدیان مصمم، حسن؛ ضرغامی، سعید (1396)، «خاستگاه تفکر آرمانشهری و آرمانشهرها در دو مهد عظیم تمدن شرق و غرب»، فصلنامه مطالعات مدیریت شهری، سال 9، شماره 29، صص 55- 66.
  27. محمدی­کیا، طیبه (1383)، «بررسی مدینه فاضله فارابی»، نشریه دانش پژوهان، شماره 6، صص 125-134.
  28. موسوی، سیدکاظم؛ خسروی. اشرف (1395)، پیوند خرد و اسطوره در شاهنامه، تهران: علمی و فرهنگی، چاپ دوم.
  29. وکیلی، شروین (1389)، «مفهوم دروغ در ایران باستان»، فصلنامه ادبیات عرفانی و اسطوره­شناختی، سال 6، شماره 20، صص 173- 198.
  30. یزدانی­راد، علی؛ رنجبر جمال­آبادی، عاطفه (1397)، «مضمون تقابل خرد و آز و جایگاه آن در اندیشه ایرانشهری»، فصلنامه پژوهش­های تاریخی، شماره 1، صص 179- 202.